مدّت هاست برای جدا شدن از خانواده ام نقشه می کشم


شنبه ٣٠ بهمن ١٣۸٩ برابر با ١۹فوریه ٢٠١١

http://www.womansrights.org

 

انجمن حق زنان- سامره پاریاب: مریم 20 سال دارد و دانشجوی کارشناسی روزنامه نگاری است. وقتی از او پرسیدم آیا با خانواده زندگی می کند پاسخ داد بدبختانه با پدر و مادرم زندگی می کنم. از میان 5 نفری که دراین گفت و گو شرکت کردند مریم واقعیت ها را تلخ تر بیان می کند و شاید هم با واقعیت های تلخ تری دست و پنجه نرم می کند. پدرش یک نظامی بازنشسته است و مادرش کارشناس بهزیستی. مریم به شدت تمایل دارد جدا از خانواده اش زندگی کند و آزادانه بی آن که کنترلی در کار باشد بیاید و برود و با دوستانش به ویژه دوستان پسرش ارتباط داشته باشد. روزهایی که پدرش در خانه حضور دارد محدودیت ها و کنترل ها آزاردهنده تر می شود. خانواده کمیِ سن او را یکی از عواملی می دانند که باعث در معرض تهدید بودن مریم از سوی جامعه است. مریم گمان می کند اگر وابستگی مالی نداشته باشد کم تر کنترل خواهد شد و استقلال بیشتری به دست خواهد آورد اما می گوید این در حد یک حدس است چون دختران جوانی را می شناسد که از لحاظ مالی وابستگی ندارند اما باز هم رفت و آمد و روابطشان کنترل می شود. مریم یقین دارد اگر بخواهد جدا شود خانواده با او مخالفت جدی می کنند و از استقلال او هراس دارند. پدرش مدام در گوش او تکرار می کند که همه گرگ هستند و همین باعث می شود بیشتر او را کنترل کند تا در معرض خطر نباشد. برادر مریم خیلی کم تر از او کنترل می شود. با این که 17 سال دارد کم بودن سنش عاملی برای زیر نظر گرفتنش نیست. مریم می گوید هرگز از هزینه هایی که قرار است برای استقلال بپردازد نمی ترسد. می گوید حاضر است هر هزینه ای بدهد تا کسی در کارش دخالت نکند و آزادی اش را از او نگیرد. مدتی ست که کار پیدا کرده و پس انداز می کند تا جدا شود. مدت هاست نقشه ی جدا شدن می کشد. از همین حالا می داند نظر مردم در باره ی دختر جوانی که جدا از خانواده اش زندگی میکند چیست. مریم می گوید بی حرف پیش همه شان فکر می کنند می خواهد زندگی جنسی آزادی داشته باشد که این روش را برگزیده است! خانواده را رها کرده تا بی بند و باری کند!

 

شمار دخترانی که تمایل به استقلال و جدایی از خانواده دارند روز به روز بیشتر می شود. دخترانی که بار تنها زندگی کردن را به دوش می کشند تا آزاد زندگی کنند و کسی به آن ها به سبب زن بودنشان امر و نهی نکند. کم نیستند دخترانی که در موقعیت کاملا متفاوت از برادرانشان به سر می برند. کنترل رفت و آمد و ارتباط با پسران از سوی خانواده برای اینان خیلی خیلی بیشتر از برادرانشان است.

ستاره کارشناس حقوق است و با مادرش زندگی می کند. مادرش فرهنگی است. ستاره تمایلی به مستقل زندگی کردن از مادرش ندارد چون احساس نیاز نمی کند اما به نظر او طبیعی است که فرد از یک سنی بخواهد تنها زندگی کند چون به حریم خصوصی نیاز دارد. می گوید 80 تا 90 درصد آزادی های عملی که به آن نیاز دارد در خانه از جانب مادرش رعایت می شود و باقی محدودیت ها ناشی از اقتضای زندگی با دیگری است. ستاره رفت و آمدش را با پسران محدود می کند چون می خواهد به حریم خصوصی مادرش احترام بگذارد.

او تمایلی به جدا زندگی کردن از مادرش ندارد چون به نظرش پیامدهای بد جدا زندگی کردن برایش بیشتر است و تا وقتی احساس نیاز نکند تغییری در شیوه ی زندگی اش ایجاد نمی کند.

 

وی دیدگاه مردم را به دختران جوانی که جدا از خانواده زندگی می کنند خوب نمی داند و می گوید چون جامعه زندگی خانوادگی را متعارف می داند بنابراین فشار اجتماعی روی این دختران زیاد است. به نظر او مردان جوان هم ممکن است این فشار ها را تحمل کنند اما برای دختران مضاعف است. به نظر ستاره استقلال برای زنان آن قدر خوب است که بهتر است آن را تجربه کنند و اتاقی از آن خود داشته باشند. هزینه های استقلال زیاد است ولی جامعه مجبور است روزی بپذیرد که زنان هم به آزادی عمل و استقلال نیاز دارند و بالاخره به آن دست خواهند یافت. سرکوب نشدن زنان به هر هزینه ای می ارزد. این حرف آخر ستاره است.

دخترانی که می خواهند جدا از خانواده زندگی کنند به دنبال چه هستند؟ از چه چیزی محروم می شوند که ترجیح می دهند تمام کارهایی که قبلا والدین آن را انجام می دادند به تنهایی انجام دهند و در کنارش فشارهای جامعه را هم به دوش بکشند مانند نگاه های سنگین به دخترانی که تنها زندگی می کنند؟ و ناداوری هایی که در مورد دختران جوان مستقل صورت می گیرد؟ حرف و حدیث هایی که در مورد شیوه زندگی این دختران وجود دارد و هزاران دردسر دیگر؟

می توان عوامل زیادی را در این امر دخیل دانست.

 

از جمله دخالت والدین و دیگر اعضای خانواده در تصمیم گیری های فردی این دختران و این که هیچ گونه آزدای عملی را برای آنان قائل نیستند. هر گونه رفت و آمد آن ها و روابطشان کنترل می شود. موضوع زمانی پیچیده می شود که این گونه محدودیت ها و اعمال فشارها فقط مختص به زنان خانواده است و مردان و پسران کمتر در معرض آن هستند و در برخی خانواده های به شدت سنتی آزادی عمل برای مردان مثال زدنی ست. مورد دیگر که شاید کم تر به آن پرداخته شده اما به همان اندازه اهمیت دارد وابستگی مالی است. دخترانی که از لحاظ مالی به خانواده وابسته هستند آزادی عملشان محدود می شود و ناچارند در بسیاری از تصمیم گیری هایشان دیگر اعضای خانواده را دخیل کنند. بنابراین راه خلاصی از این امر را استقلال مالی می دانند و این خود آغاز مسیری ست برای تجربه های بزرگ تر و بیشتر.

میترا کارشناس روانشناسی است. مدت هاست که درور از خانواده زندگی می کند و تنها دلبستگی عاطفی اش را به خانواده حفظ کرده و هیچ گونه وابستگی دیگری به خانواده ندارد. حتی زمانی که با خانواده زندگی می کرد هیچ گونه کنترلی احساس نکرد اما برای این که استقلال را تجربه کند از خانواده جدا شده است. وی اضافه می کند با این که هرگز کنترل نشد اما برادر بزرگ ترش برای زندگی مجردی از جانب خانواده حمایت مالی شد اما او هیچ گونه حمایت مالی از خانواده در یافت نکرد و این واکنش خانواده به جدا زندگی کردنش بود. او ادامه می دهد در جمع های نا آشنا هرگز اعلام نمی کند که تنها زندگی می کند چون حتی افراد نزدیک هم به دنبال عیب جویی هستند. به نظر میترا مردم گمان می کنند افراد چه زن و مرد فقط برای رابطه ی جنسی آزاد است که می خواهند مستقل زندگی کنند اما نکته در این است که این کار برای پسران عیبی به دنبال ندارد و فقط آبروی دختران را به خطر می اندازد. سخن پایانی میترا این است که هر كسي به هر نحوي كه بلد است تو را سين جيم مي كند و بزرگ ترين پيروزي اين است که يك خط در ميان خودت را به كري و نفهمي بزني چون بستر مناسبي براي گفت و گو وجود ندارد و يا بعضي اوقات از حوصله من خارج است

 

زهره تک فرزند است و در خانواده ای مذهبی به دنیا آمده است. او تمایل دارد جدا از خانواده زندگی کند. وقتی علت را می پرسم پاسخ می دهد: استقلال. چرا که وقتی با خانواده زندگی می کنی علی رغم استقلال در بسیاری از تصمیم گیری ها یا طرز زندگی باز در جاهایی مجبور می شوی چارچوب خانواده را رعایت کنی. مثلا شاید اصلا دلت نخواهد بروی مهمانی یا عروسی این خیلی مثال پیش پا افتاده ای است فقط می خواهم منظورم واضح تر شود اما می شنوی که نه اگر نیایی برفرض می گویند تو حسودی چرا که او ازدواج کرده با اینکه سن کمتری دارد اما اگر مستقل باشی دیگر این موارد هم پیش نمی اید .حالا این ساده ترین مورد بود. یا این که راحت بتوانم با دوستانم معاشرت کنم. اگر چه خانواده من با آمدن دوستان مونث مشکلی ندارند اما نمی شود دوستان مذکر را دعوت کرد برای مهمانی. البته برای آمدن دوستان مونث هم باید هماهنگی کرد که به نظرم وقتی تنها هستی دیگر نباید این هماهنگی ها را انجام دهی ورفت و آمد راحت تر می شود. مثلا من نمی توانم هر هفته با دوستی در یک روز خاص قرار بگذارم که بیاید خانه ما. اما مهم ترین دلیلش این است که همه ما به حریم خصوصی یا شخصی نیاز داریم به حق خلوت به اینکه هرجور که می خواهیم زندگی کنیم با هر عقیده ای وهمه این ها درون خانواده معمولا محقق نمی شود.

 

وی در ادامه می افزاید یک دلیل دیگر دوست داشتن مستقل زندگی کردن هم این است که بتوانم زندگیم را مدیریت کنم. مدیریت پول و مسائل مالی خیلی برای من مهم است. و اینکه یاد بگیری در تنهایی به قول معروف گلیم خودت را از آب بکشی بیرون. وقتی با خانواده زندگی می کنی مدیریت همه چیز دست پدر و مادر است گه گاه خریدی که می کنم برای خانه خیلی جزئی است ولی دوست دارم اینها را خودم تجربه کنم.

 

زهره دلیل دیگر مستقل زندگی کردن را ارتباط با پسران عنوان می کند و می گوید در این زمینه محدودیت دارد و نمی تواند از دوستان مذکر برای آمدن به خانه دعوت کند. دیر آمدنش به خانه هم با بی اعتنایی از سوی پدر مواجه می شود. می گوید خودش مذهبی نیست ولی خانواده اش مذهبی اند هر چند عقایدشان را به او تحمیل نمی کنند اما گاهی برخی محدودیت ها او را اذیت می کند مانند این که دوستان دخترش باید حجاب بگذارند در خانه آن ها و این موضوع کار را برای مریم سخت می کند. زهره نمی تواند شب را در خانه دوستانش بماند به ویژه اگر دوستش متاهل باشد. می گوید اگر بخواهم جدا از خانواده ام زندگی کنم پدرم چون خیلی مرا دوست دارد با کمی کل کل کردن حاضر به رضایت دادن است. مادرم هم مخالفت نمی کند و می گوید اگر بروی دلم برایت تنگ می شود. او ادامه می دهد دیدگاه جامعه به دخترانی که جدا از خانواده زندگی می کنند زیاد خوب نیست. به خصوص اگر پدر و مادر در همین شهر زندگی کنند. اما اگر شهرستانی باشند و دانشجو یا این جا کار کنند دید بهتری وجود دارد. در کل فکرمی کنند این ها دخترهای سربه راهی نیستند، رابطه جنسی خارج از ازدواج دارند و همچین چیزهایی.

به نظر زهره مستقل زندگی کردن به هزینه هایش می ارزد چون فقط همین یک بار را برای زندگی فرصت داری پس باید راحت زندگی کنی. چشم انداز او از استقلال جالب و خواندنی ست اعتماد به نفس بیشتر و کنترل بیشتر روی زندگی. روابط صمیمی تر با دوستان. خودم انتخاب می کنم کدام کانال را ببینم کجا بخوابم چی بخورم با کی دوست شوم . اگر دلم خواست راحت گریه کنم. فریاد بزنم برای خالی شدن از فشارهای زندگی چون وقتی در کنار خانواده ای اگر گریه کنی سوال شروع می شود چرا؟

زهره در پاسخ به این پرسش که اگر در خانواده محدودیت هم نداشتی باز دوست داشتی مستقل زندگی کنی با نه می گوید بله فکر کنم باز هم دلم می خواست تنها زندگی کنم. ربطی به محدودیت داشتن یا نداشتن ندارد هر آدمی در یک سنی باید جدا شود از خانواده و زندگی مستقلی را شروع کند.

 

استقلال برای زنان هزینه دارد. باید قبل از هر چیز آمادگی روانی مستقل شدن را پیدا کنند. قبل از استقلال، بازجویی های خانواده که در قالب دلسوزی، وظیفه و احساس مسئولیت نمایان می شود بخشی از اراده آنان را تضعیف می کند و پس از استقلال هم آن چه از یک زن تنها چشم داشته می شود رویای آنان را برای اراده ورزی و قدرت تصمیم گیری خدشه دار می سازد. زنان و دخترانی که ترجیح می دهند فشارهای مضاعفی را به دوش بکشند اما استقلال را تجربه کنند و باید ها و نباید هایی را که مختص جنس زن است دور بیاندازند راه سنگلاخ و طولانی را در پیش دارند که تنها افق روشن پایان راه به آنان توان نیرو می دهد تا توقف نکنند.

معصومه 21 سال دارد. کارشناس زبان فرانسه است. پدرش شغل آزاد دارد و مادرش دانشجوی کارشناسی ارشد الهیات است. می گوید دلش می خواهدجدا از خانواده زندگی کند چون به یک حریم شخصی نیاز دارد که در خانواده از او دریغ می شود. رفت و آمدش کم تر کنترل می شود اما رابطه اش را با پسران بیشتر زیر نظر دارند. به نظر خودش وابستگی مالی اش به خانواده اهرم فشاری است در دست آنان تا او را بیشتر محدود کنند. معصومه مهم ترین دلیل مخالفت خانواده اش را با استقلال خودش وابستگی عاطفی آنها و البته ترس از ارتباط با پسران عنوان می کند. معصومه می افزاید این گونه محدودیت ها در خانوده اش منحصر به زنان است و برادرش زمانی که مجرد بود اصلا کنترل نمی شد و محدودیتی نداشت.

 

معصومه باور دارد اگر میزان محدودیت و کنترل در خانواده برای دختران به حدی است که در آزادی عمل آنان اختلال ایجاد کند و توانایی تصمیم گیری و اجرای آن را از بین ببرد دختران باید هر هزینه ای را برای استقلال پرداخت کنند.

معصومه در پایان به نکته قابل تاملی اشاره می کند. او می گوید زنانی را دیده که از لحاظ مالی مستقل هستند اما به شدت به خانواده و به ویژه مردان وابسته هستند. به نظر او این وابستگی روانی و ذهنی است چرا که در جامعه ما زنان بدون مردان بی هویت هستند و این سبب می شود زنان و دختران حاضر شوند وارد یک زندگی زناشویی آشفته شوند اما تنها نباشند.دختران مدام مجبورند خود را ثابت کنند.

برای استقلال باید مبارزه کرد. بعضی مواقع کم می آوریم اما به افتادن و بلند شدنش می ارزد. تعداد دخترانی که در خانواده استقلال دارند آن قدر اندک است که نمی شود آن ها را یک گروه به حساب آورد. به نظر نمی رسد بتوان آزادی عمل و استقلالی را که هر انسانی به آن نیاز دارد برای دختران ایرانی در خانواده های ایرانی در نظر گرفت. به زمان بسیار زیادی نیاز است و به یارانی که در این راه دوشادوش زنان و دختران باشند و حق استقلال و آزادی عمل را برای آنان به رسمیت بشناسند. به عبارتی اگر مرهم نمی گذارند زخم نزنند.