چندهمسری، صیغه و مدافعان آنها

 

انجمن حق زنان

 

میترا فخیم: مخالفت‌ها سبب شده بحث مواد تعیین‌کننده‌ی لایحه چندهمسری برای مردان و صیغه، از صحن علنی مجلس به اتاق دربسته‌ی کمیسیون قضایی منتقل شود. اما نظری به آرای مدافعان این لایحه بیاندازیم و ببینیم استدلال آنان چیست، کدام را می‌خواهند حل کنند و چه کسانی در عمل از چندهمسری مردان و صیغه بهره می‌برند.

شهرزاد نیوز: مخالفت با لایحه‌ی حمایت از خانواده گسترده و همه‌جانبه است. مخالفان این لایحه تنها زنان و مردان برابری‌طلب نیستند که چند همسری برای مردان را تحقیر مرد و زن می‌دانند و صیغه را کلاه شرعی برای ترویج فحشاء. در درون حکومت نیز این لایحه مخالفانی دارد که به ویژه از عوارض اجتماعی تصویب و اجرای آن نگرانند.

مخالفت‌ها سبب شده بحث مواد تعیین‌کننده‌ی لایحه؛ چندهمسری برای مردان و صیغه، از صحن علنی مجلس به اتاق دربسته‌ی کمیسیون قضایی منتقل شود. اما نظری به آرای مدافعان این لایحه بیاندازیم و ببینیم استدلال آنان چیست، کدام را می‌خواهند حل کنند و چه کسانی در عمل از چندهمسری مردان و صیغه بهره می‌برند.

 

درجریان مباحثات مجلس در باره‌ی لایحه‌ی موسوم به حمایت از خانواده، نمایندگان برای خاموش‌کردن اعتراضات مخالفان، قیودی را بر ازدواج مجدد مردان و صیغه منظور نمودند. این تغییرات نه تنها نتوانست اعتراضات را خاموش کند، بلکه اعتراض دفتر حوزه‌های علمیه را نیز برانگیخت. حجت‌الاسلام زیبایی‌نژاد، مسئول "دفتر مطالعات و تحقیقات زنان حوزه‌ی علمیه" نامه‌ای به لاریجانی رئیس مجلس نوشت و در مخالفت با این تغییرات اعلام کرد که محدود کردن ازدواج مجدد مردان، طلاق و "روابط جنسی نامشروع" را افزایش می‌دهد.

وی در این نامه پس از برشمردن مشکلات فقهی محدود کردن مردان در ازدواج مجدد، به زمینه‌های اجتماعی ضرورت چندهمسری مردان و تسهیل آن پرداخت و عوامل زیر را بر‌شمرد:

 

1. "نیاز گروهی از دختران آماده ازدواج که به دلایل مختلف شخصی در مظان ازدواج به عنوان همسر اول نیستند،

2. فزونی دختران آماده ازدواج نسبت به پسران،

3. صفات جنسی متمایز مردان و زنان،

4.زنان بیوه‌ای که نیازمند حمایت اقتصادی و تأمین نیازهای عاطفی و جنسی‌‌اند (تاکیدها از من است)"

زیبایی‌نژاد سپس به افزایش سن ازدواج دختران و به وجود آمدن پدیده‌ای به نام دختران تنها و "دختران ناامید" در کشورهای خاورمیانه اشاره کرده و می‌افزاید که در کشورهای عربی برای حل این مشکل شیوه‌های جدیدی در پیش گرفته شده است. شیوه‌هایی که "تعهدات کم‌تری برای مردان" به وجود بیاورد و "آنان را به ازدواج با دختران ترغیب نماید". پس از این زمینه‌چینی به بحث مشخص ایران می‌پردازد و مشکلات پیش‌گفته را در رابطه‌ با ایران چنین تعریف می‌کند: "موضوع دختران تنها، کشور ما را نیز با مسائل متعددی از جمله شیوع تک‌زیستی، خلاء عاطفی، مشکلات مالی، تحول در اخلاق جنسی و عطش اشتغال به دلیل ترس از آینده مواجه کرده است"(1).

در پایان این نامه تأکید شده است که ماده 23 لایحه به شکل کنونی خلاف شرع است و به مشکلات اجتماعی نیز دامن می‌زند. از این نامه چنین می‌فهمیم که:

 

1-دخترانی هستند که شایستگی ندارند همسر اول یک مرد باشند بنابراین، باید رضایت دهند از سوی یک مرد متاهل به عنوان زن دوم، سوم و یا چهارم برگزیده شوند.

2-تعداد دختران آماده‌ی ازدواج بیشتر از پسران است.

3-صفت جنسی زن و مرد متفاوت است، به عبارت صریح‌تر، مردان با داشتن یک شریک جنسی ارضاء نمی‌شوند درحالی‌که برای زنان یک شریک جنسی کافی است.

4-زنان بیوه‌ای هستند که نیازمندند مردان دست آنان رابگیرند، از آن‌ها حمایت اقتصادی کنند و نیازهای جنسی و عاطفی‌شان را برآورده سازند.

5-اگر چندهمسری برای مردان تسهیل نشود، "روابط جنسی نامشروع" گسترش می‌یابد و "عطش اشتغال" در دختران دامن زده‌می‌شود.

عبدالرضا مرادي عضو کميسيون قضايي و حقوقي مجلس،همان کمیسیونی که از طرف مجلس مسئول شده مواد مربوط به چندهمسری و صیغه را به نحوی سرهم‌ بندی کند که در مجلس قابل تصویب باشد، نیز از مدافعان لایحه است. او معتقد است اگرچه تغییرات ایجاد شده در لایحه، ازدواج مجدد و صیغه را برای مردان خیلی مشکل می‌کند اما مزایای اجتماعی آن بر معایب شرعی‌اش می‌چربد. وی برای آن که مخالفان مسلمان صیغه را نیز مجاب کرده باشد، ابتدا به شرعی بودن صیغه اشاره می‌کند و با ذکر مثال‌هایی تلاش می‌کند نشان ‌دهد که مردان در چه شرایطی ممکن است از این حق استفاده کنند. مورد نخست این است که:"ممكن است همسر (زن) دايم مردي كه قصد ازدواج موقت دارد نتواند به وظايف زناشويي خود در مقابل شوهر عمل كند و همين زن خود راضي باشد كه شوهرش اقدام به ازدواج موقت كند.". مورد دیگر اما جلب رضایت خداست. او توضیح می‌دهد: "در برخي از موارد ازدواج موقت از باب بردن ثواب است. اين امر بخصوص در مواردي كه مردان با زنان بيوه به خاطر ثواب آن ازدواج موقت مي‌كنند به خوبي نمايان كننده جنبه ثوابي آن است " وی سرانجام در پلمیک با گرایشات مذهبی که مخالف صیغه هستند، می‌گوید: "در اينجا اين سئوال مطرح مي‌شود كه آيا روابط آزاد مردان و زنان بدون وجه شرعي بي بند و باري است يا ازدواج موقت؟"

 

زنان و دفاع از صیغه و چندهمسری مردان

 

اما صیغه و چندهمسری برای مردان، در میان زنان نیز مدافعانی دارد؛ زنانی در درون دستگاه دولتی که عموما نقش تبلیغ و ترویج سیاست‌های تبعیض آمیز حکومت در رابطه با زنان را برعهده دارند. این زنان یا بطور مستقیم از این لایحه و بطور مشخص چندهمسری مردان و صیغه دفاع می‌کنند، یا بطور غیرمستقیم و با حمله به مخالفان این لایحه. و یا اگر نماینده مجلس هستند، با سکوت‌شان، عملا راه را برای مدافعان این لایحه بازگزارده‌اند. اطلاعاتی راجع به زندگی خانوادگی این افراد در دست نیست تا ببینیم که آیا این زنان خود تا به حال صیغه شده‌اند که این امر را برای زنان دیگر تجویز می‌کنند؟ آیا حاضرند دختران خودشان صیغه‌ی مردی متاهل شوند یا به عنوان همسر دوم و سوم و چهارم به حرمسرای مردی متاهل بپیوندند؟ می‌شود نتیجه گرفت که دفاع این زنان از لایحه، عمدتا دفاع سیاسی-  ایدئولوژیک از حکومتی است که اینان موقعیت کنونی خود را به آن مدیونند، از آن هویت می‌گیرند و به آن وابسته‌اند.

 

بخش اعظم زنانی که به همسری مردان متاهل درمی‌آیند و زنانی که صیغه می شوند، در دسته‌ی مدافعان چندهمسری و صیغه قرارنمی‌گیرند. این مساله روشن است و آمار دولتی نیز تائید می‌کنند که این زنان به ناگزیر و بنا بر اضطرار اقتصادی به صیغه یا ازدواج با مرد متاهل تن می‌دهند و در بسیاری از موارد این مساله را از خویشان و آشنایانشان مخفی نگاه‌می‌دارند.

اما زنانی هم هستند که بدون آن که به لحاظ اقتصادی و حتا اجتماعی ناگزیر باشند، صیغه می‌شوند و یا با مرد متاهل ازدواج می‌کنند؛ زنان قشر خاصی از طبقه‌ی متوسط، و یا زنانی که تلاش می‌کنند به این طبقه تعلق پیدا کنند. این زنان خود را درگیر جنبه‌های‌ ارزشی صیغه و چندهمسری نمی‌کنند، بلکه به شیوه‌ای کاملا پراگماتیستی از آن بهره می‌جویند. اما سئوال این است که چه بهایی برای آن می‌پردازند و برنده‌ی واقعی در این میان کیست؟ مختصری درباره ی چند تن از این زنان را در زیر می‌خوانید(2).

 

معشوقه؛ صیغه یا زن دوم ؟

زن جوان 33 ساله از خانواده معمولی، پدر کارمند بانک است و خانه‌ای خوب و رفاه نسبی را برای خانواده‌اش فراهم کرده است. طبقه اول خانه را، که در مرکز شهر تهران است، اجاره داده‌اند و با پول حاصل از اجاره آن زندگی خوبی را می‌گذرانند. دختر جوان بعد از اتمام تحصیلات در مقطع فوق لیسانس مدیریت بازرگانی و ورود به محیط کار، روابطش تغییر می‌کند. تصمیم می‌گیرد در زمینه‌ی شغلی رشد کند. با رئیس شرکت رابطه برقرار می‌کند. در حال حاضر صیغه‌‌ی رئیس است و در دوبی زندگی می‌کند. ظاهرا از زندگی در دوبی و رفاه و آزادی ای که به آن دست یافته، خرسند است.

 

زن جوان 44 ساله، صاحب یک سالن آرایش پر درآمد در نیاوران. بعد از طلاق در رفاه نسبی زندگی می‌کند. اینک همسر دوم مرد پولداری شده است. خانواده‌ی نسبتا مدرنی دارد که چشم‌شان را به روی حقایق می‌بندند. به اطرافیانش می‌گوید دوست پسرم در کویت کار می‌کند و به همین دلیل روابط ما محدود است.

 

زن جوان 45ساله، تحصیلکرده دررشته کامپیوتردر آمریکا. در بازگشت به ایران با مرد متاهلی که صاحب تولیدی پوشاک است و ادعا می‌کند که عاشق او شده، رابطه برقرار می‌کند. صیغه‌ی مرد می‌شود تا مطابق معیارهای زندگی در یک جامعه‌ی اسلامی، رابطه‌اش شرعی باشد. مرد زندگی مرفهی برای او، که تمام عمر برای تحصیل و معاش تلاش کرده، تامین می‌کند. همسر مرد فوت می‌کند و رابطه‌ی این دو مستحکم‌تر می‌شود. زن برای تمدید گرین‌کارت مدتی به آمریکا می‌رود و در بازگشت می‌بیند مرد این بار با دختر جوان 22 ساله‌ای رابطه برقرارکرده است. دختر جوان که از خانواده فقیری برخاسته، حالا خانه مستقل و اتومبیل دارد و حامله هم هست.

 

دختر جوان 28 ساله با وضعیت اجتماعی و اقتصادی ناگوار از خانواده‌ای سنتی، به دنبال همسر پولدار می‌گردد. او وارد رابطه با مردی می شود که ادعا می‌کند زنش به کانادا رفته و دیگر بازنگشته است. دختر پس از مدتی متوجه می‌شود: خانه‌ای که مرد می‌گفت در آن با مادرش زندگی می‌کند، خانه زن اول اوست. خانه‌ای که مرد می‌گفت خانه خواهرش است، خانه زن دومش است. همسران اول و دوم این مرد از وجود هم آگاهند و چون مرد برای آن‌ها پول خرج می‌کند، آنها ظاهرا مشکلی ندارند. مرد به دختر 28 ساله پیشنهاد زندگی در شمال را داده است!

 

 مرد 45 ساله از گروه ثروتمندان مذهبی ایران برای تحقق یافتن آرزوی مادرش، با دختری از خانواده‌ی مرفه و تحصیلکرده در رشته حسابداری ازدواج می‌کند که از آشنایان خانوادگی آن‌هاست. بر اثر ضبط مکالمات تلفنی معلوم می‌شود که مرد با 3 زن دیگر ارتباط جنسی دارد و در غیاب همسر، آن زنان صیغه‌ای را به خانه می‌آورد.


1- نقل‌قول‌ها از نامه‌ی
زیبایی‌نژاد خطاب به رئیس مجلس، منتشره در سایت ایونا

      2- این اطلاعات را نسیم شریفی گردآوری کرده است.

 

 

‏دوشنبه‏، 2010‏/09‏/27